Tips voor projectontwikkelaars

Tip 1
Zorg dat de bodem die de archeologen gaan onderzoeken flink geroerd is. Ga er een aantal keer met je diepploeg doorheen of schuif de bovengrond af met een shovel en egaliseer het daarna weer. Verzamel daarna alle scherven die je aan de oppervlakte ziet en laat die verdwijnen. De archeoloog zal bij stap 1 of stap 2 concluderen dat de grond geroerd is en dat alle archeologische resten waarschijnlijk vernield zijn. Geen vervolgonderzoek nodig! Doe dit in een zo vroeg mogelijk stadium zodat de gemeente en de archeologen de veranderingen van het terrein niet zien en denken dat het altijd al zo was.

Tip 2
De eenvoudigste tip is om gewoon met je bouwproject te beginnen zonder archeologen in te schakelen. Je kunt wel stap 1 doen en eventueel een Programma van Eisen (PvE) voor stap 2 of 3  laten schrijven, maar vervolgens ga je gewoon aan de slag. In de meeste gevallen wordt dit toch pas opgemerkt als je al klaar bent. Zorg er enerzijds voor dat je zoveel mogelijk tijd laat tussen het PvE en de start van de bouw, zodat het in vergetelheid raakt en anderzijds dat als je begint te graven dat je zo snel mogelijk ook al het graafwerk af maakt. Er zal alleen gezegd worden dat je dat de volgende keer niet meer moet doen. Jij hebt ondertussen geen kosten gehad aan de archeologie.

Tip 3
Als er gegraven moet worden (stap 2 en 3), regel dan met het opgravingsbedrijf dat je zelf de graafmachine voor ze regelt. Je kunt zelf kiezen of je de graafmachine door het opgravingsbedrijf laat regelen of dat je dit zelf doet. De opgravingsbedrijven hebben geen eigen graafmachine dus ze zullen het geen probleem vinden als je dit voor ze regelt. Maak een afspraak met het bedrijf over de start van het onderzoek en laat de graafmachine een paar dagen daarvoor de bovenste meter afgraven. Daarmee heb je in de meeste gevallen de archeologische resten wel weggegraven. Tegen de archeologen kun je als onwetende leek gewoon zeggen dat je alvast de bovengrond voor hen afgegraven hebt, want daar zit toch niets in. Zeg maar zo onschuldig mogelijk dat je echt niet wist dat dat niet de bedoeling was.

Mochten de archeologen je voor zijn en zeggen dat je alvast tot een bepaalde diepte kunt afgraven, ga dan consequent 50 cm dieper. Je kunt altijd zeggen dat de graafmachinist het verkeerd gedaan heeft en dat je hem duidelijk verteld hebt hoe diep hij mocht gaan. Nog beter is het om de grond met een shovel af te schuiven waarbij je flink met de machine heen en weer rijdt. De grond is dan zo geroerd dat de archeologische resten wel verdwenen zullen zijn.

Tip 4
Als de archeologen toch hun werk normaal kunnen doen, houd dan in de gaten wat ze doen. Als er iets gevonden wordt, ga dan 's avonds als de archeologen weg zijn, met de schep aan de gang om alle verkleuringen weg te graven of rijd er flink doorheen met je crossmotor. Als je aardewerk ziet, verzamel dat dan en laat het verdwijnen. Zorg er wel voor dat je hierbij niet gezien wordt. Het moet natuurlijk wel lijken alsof onbekende schatgravers het gedaan hebben.

Tip 5
Soms wordt er een archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden verplicht gesteld (in plaats van stap 2 of 3). Er hoeft dan geen echte opgraving uitgevoerd te worden, maar de archeologen staan er naast als jouw bouwploeg hun sloop- of graafwerkzaamheden verrichten. Je moet dan wel de aanwijzingen van de archeoloog volgen, wat voor veel vertraging kan zorgen. Dit gebeurt vaak bij de aanleg van riolen, kabels en leidingen en bij het verwijderen van oude ondergrondse fundamenten. Regel al heel lang van te voren het opgravingsbedrijf, zodat het project bij hen in de vergetelheid raakt. Als het dan eindelijk zover is dan vergeet je per ongeluk het opgravingsbedrijf in te schakelen. Als hier naderhand iets van gezegd wordt door gemeente of bedrijf dan kun je altijd de schuld geven aan het bouwbedrijf dat je immers nadrukkelijk gezegd had dat ze de archeologen erbij moesten halen. "Oh sorry, een communicatiefout" werkt ook altijd goed als smoes. Doordat het opgravingsbedrijf geen werk heeft verricht hoef je ze ook niet te betalen. Het gebeurt vrijwel nooit dat dit consequenties voor je heeft. Er zal ook hier hooguit gezegd worden dat je er de volgende keer beter aan moet denken. Maar ook als je het de tweede en derde keer weer doet, zal dat geen consequenties hebben.

Tip 6
Laat het bureau- en booronderzoek (stap 1) altijd uitvoeren en doe ook niet moeilijk met betalen. Het gaat over het algemeen om weinig geld en je krijgt geen omgevingsvergunning zonder dit onderzoek. Als je de juiste tips gevolgd hebt, zal er toch niets gevonden worden. Door deze stap naar buiten toe netjes te doen, bouw je een goede reputatie op, waardoor je bij toekomstige projecten misschien een stapje verder kunt gaan.

Tip 7
Ook al zullen ze je proberen te chanteren om het toch te doen, laat nooit een gemeentelijke of regionale archeologische dienst het onderzoek uitvoeren. Enerzijds zijn die vreselijk duur en vreselijk langzaam en anderzijds kunnen die het je via de gemeente heel lastig maken zodat je uiteindelijk ondanks alle tips toch alles moet betalen. Als je het naar de gemeente zo brengt dat het opgravingsbedrijf veel goedkoper was, dan zorg je ervoor dat de gemeente het bedrijf extra gaat controleren en op elke slak zout zal leggen omdat het bedrijf een gevaarlijke bedreiging vormt voor haar eigen markt. Zelfs als je niets aan het bedrijf betaalt, zal de gemeente het bedrijf dwingen om het gehele onderzoek op eigen kosten af te ronden.

Tip 8
Ga niet in zee met een bedrijf dat door de gemeente aanbevolen is. Die spelen vaak onder één hoedje, wat nooit goed voor jou kan zijn. Neem het liefst een bedrijf dat nog nooit in jouw gemeente gewerkt heeft. Vraag altijd meerdere offertes aan en vraag naar de ervaring in de regio. Bedrijven die weinig ervaring in de regio hebben, zullen extra hun best doen om jouw klus te krijgen en zullen daarom minder alert zijn.

Tip 9

Zeg tegen het archeologische bedrijf dat je erop staat dat je zelf de contacten met het bevoegde gezag onderhoudt. Zo kun je ervoor zorgen dat het onderzoek niet van te voren wordt aangekondigd bij de gemeente en je dus niet in het begin van het onderzoek al controle of lastige vragen kunt krijgen. Het is dan ook een stuk makkelijker om per ongeluk dingen fout te laten gaan.

Tip 10
Zorg dat je geen opdracht zwart op wit aan het opgravingsbedrijf geeft. Geef de opdracht mondeling, maar blijf daar vaag in. Als je zegt dat ze kunnen beginnen heb je niet gezegd dat je het ook zult betalen. Als je het toch schriftelijk doet, blijf dan ook heel vaag, zodat je achteraf altijd kunt zeggen dat ze van jou wel het onderzoek mochten uitvoeren maar dat je dacht dat de gemeente het zou betalen. Die willen toch immers dat het onderzoek uitgevoerd wordt. Als een bedrijf moeilijk doet over een schriftelijke opdracht, zoek dan een ander bedrijf. Kleinere bedrijven maken daar over het algemeen minder problemen om. Je kunt ook de opdracht laten geven door iemand die daar niet toe gerechtigd is, zodat je achteraf kunt zeggen dat de opdracht niet geldig was. Of geef de opdracht vanuit een bedrijf dat niet bestaat of waarvan je weet dat het binnenkort failliet is. Dit wordt toch nooit gecontroleerd door het opgravingsbedrijf. Of laat een tussenpersoon de opdracht geven. Als jij niet betaalt, dan heeft hij de problemen en niet jij.

Tip 11
Een alom bekende en succesvolle formule die niet alleen voor de archeologie maar ook daarbuiten goed werkt, is het opzetten van een project BV van waaruit je de opdracht geeft. Helaas gaat deze BV failliet of wordt opgeheven voordat je de facturen betaald hebt.

Tip 12
Als je er niet toe gekomen bent om het een en ander goed voor te bereiden, kun je toch nog behoorlijk succes hebben. Benader een opgravingsbedrijf een dag van te voren en zeg dat het een noodgeval is, dat er iets mis gegaan is en dat je morgen een archeoloog nodig hebt. Er is geen tijd voor een officiële offerte en opdracht. Je geeft mondeling opdracht (natuurlijk altijd op een vage manier). Zorg ervoor dat er de volgende dag niemand van je eigen bedrijf is aan wie ze kunnen vragen om een schriftelijke opdracht te ondertekenen. Alleen de graafmachinist en eventueel andere bouwlieden zijn ter plekke. Instrueer de graafmachinist goed. Na afloop betaal je niet want je hebt immers helemaal geen opdracht gegeven. Dit werkt vooral bij kortdurende klussen.

Tip 13
Als je een opdracht geeft (als je al een opdracht geeft: zie de andere tips), neem daar dan expliciet in op dat de leveringsvoorwaarden van het opgravingsbedrijf ongeldig zijn. Alleen jouw gunningsvoorwaarden gelden. Dit is niet vreemd want elke overheid doet dat standaard bij elke opdracht. In de kleine lettertjes van je gunningsvoorwaarden kun je sneaky dingetjes opnemen die rechtvaardigen dat je na uitvoering van het onderzoek niets hoeft te betalen. Dit kan je achteraf heel veel geld en ellende besparen.

Tip 14
Geef opdracht voor meerdere onderdelen. Zorg ervoor dat er een onderdeel bij zit dat niet uitgevoerd gaat worden of dat pas jaren later uitgevoerd wordt. Na het veldwerk zeg je dat de uitwerking pas gedaan hoeft te worden na het laatste onderdeel. Het project zal vanzelf in de vergetelheid raken zodat je uiteindelijk niet voor de uitwerking hoeft te betalen. Als het laatste onderdeel echt uitgevoerd moet worden, dan vergeet je per ongeluk om de archeologen in te schakelen. Geen haan die er naar zal kraaien.

Tip 15
Voor elk gravend onderzoek (dus stap 2 en 3) moet door een archeoloog een programma van eisen (PvE) opgesteld worden. Hierin staan de eisen van de gemeente waaraan het archeologische onderzoek moet voldoen. Het opstellen van dit PvE moet jij betalen. Meestal moet je ook zelf de opdracht hiervoor aan een bedrijf geven. Je kunt hier dus invloed op uitoefenen maar in de praktijk lukt dat alleen als je invloed hebt op politiek niveau. Als grote projectontwikkelaar zal dat dus wel lukken maar als je maar een relatief kleine partij bent, is dit kansloos. In je opdracht aan het opgravingsbedrijf (als je al een opdracht geeft: zie de andere tips) zet je (in de kleine lettertjes) dat de voorwaarde voor de opdracht is dat je ingestemd hebt met het PvE. In dit PvE is altijd plaats voor de overheden en voor de opdrachtgever om te ondertekenen voor goedkeuring. Het belangrijkste voor het opgravingsbedrijf is dat de gemeente het goedkeurt. Het gebeurt bijna nooit dat ook de opdrachtgever daadwerkelijk ondertekent. Er zal dus mogelijk niet eens om gevraagd worden door het opgravingsbedrijf. Je laat vervolgens het onderzoek uitvoeren en daarna zeg je dat je het PvE nooit goedgekeurd hebt en dat je dus geen opdracht hiervoor gegeven hebt. Je betaalt dus niets. Als het voor de rechter komt, zul je het hoogstwaarschijnlijk wel winnen.

Tip 16
Als je vaker klussen hebt, moet je uiteraard nooit een opgravingsbedrijf nemen waarmee  je al eens problemen hebt gehad. Die stoten zich geen twee keer aan dezelfde steen. Neem een bedrijf uit een ander deel van het land. Er is tussen de opgravingsbedrijven vrijwel geen contact over onbetrouwbare klanten zodat je hetzelfde kunstje meerdere keren bij verschillende bedrijven kunt flikken.

Tip 17
Spreek met het opgravingsbedrijf af dat je pas na de rapportage of in ieder geval pas na het veldwerk facturen gaat betalen. Let op: ook dit alleen mondeling doen. Zorg er in ieder geval voor dat je niets of zo min mogelijk betaalt, zolang het veldwerk nog bezig is. Zodra het veldwerk afgerond is, kun jij beginnen met de bouw en heb je geen last meer van de archeologen. Na het veldwerk moet het eindrapport geschreven worden, wat ook veel geld kost. De archeologen hebben echter geen stok meer achter de deur. Dus vanaf dit moment moet je niets meer betalen. Antwoord niet op mails en telefoontjes. Met wat geluk verdwijnt alles in de vergetelheid. Het bedrijf kan je weinig maken omdat je geen duidelijke opdracht gegeven hebt. De gemeente zou vervelend kunnen doen omdat in je omgevingsvergunning staat dat je archeologisch onderzoek moet laten uitvoeren. Daarop kun je echter antwoorden dat je toch onderzoek hebt laten uitvoeren. De gemeente heeft helemaal niets te maken met de financiële kant van het verhaal. Dat gaat ze niets aan. Als het bedrijf het rapport niet afmaakt omdat jij niet betaalt, zou de gemeente theoretisch handhavend tegen jou kunnen optreden om jou te dwingen het rapport te leveren, maar de kans daarop is net zo groot als op het winnen van de loterij. Het opgravingsbedrijf is wettelijk verplicht om het onderzoek helemaal af te ronden, ook als er niet betaald wordt. Doen ze dat niet dan verliezen ze hun licentie. De gemeente zal dus niet jou aanpakken om het eindrapport af te maken, maar het opgravingsbedrijf.

Tip 18
Als je goede contacten met de gemeente hebt, bijvoorbeeld met de wethouder, of als je een belangrijke partij bent voor de gemeente of als jouw bouwproject belangrijk is voor de gemeente, dan kun je op een nettere manier bezuinigen. Je komt er niet om heen om stap 1 te laten uitvoeren. Soms kom je ook niet om stap 2 heen. Maar vaak zul je bij stap 2 of 3 je invloed op de gemeente kunnen benutten. Chanteer de gemeente gewoon met je bouwproject. Als je in deze gemeente zoveel geld moet uitgeven voor archeologie dan ga je wel naar een andere gemeente of je bouwt helemaal niet. Heb je de wethouder in je zak, dan kun je gewoon rechtstreeks ervoor zorgen dat hij de archeologie op een zijspoor zet. De wethouder heeft gewoon de macht om het archeologische onderzoek zonder enig argument af te blazen. Wat ook vaak gebeurt, is dat een gemeente in een dergelijke situatie het onderzoek zelf betaalt. Prima, dan heb jij in ieder geval geen kosten.

Tip 19
In dit alles is je houding heel belangrijk. Als je er onbetrouwbaar uit ziet of je vreemd of onbeschoft gedraagt, dan zul je weinig succes hebben. Wees dus altijd heel geïnteresseerd en vriendelijk. Biedt de archeologen koffie aan als ze met het veldwerk bezig zijn en vraag regelmatig of ze al wat gevonden hebben. Blijf altijd low profile en ga niet klagen over die onzinnige archeologie en dat het belachelijk is dat jij dat allemaal moet betalen. Dat zorgt er alleen maar voor dat ze je gaan wantrouwen en extra alert worden. Bouw verder een voorraad aan smoezen op, die je moeiteloos als de vermoorde onschuld op kunt lepelen. Die zul je nodig hebben. Oh sorry, dat is een miscommunicatie met het bouwbedrijf of met de graafmachinist. Ik wist echt niet dat ik dit moest doen of dit moest betalen. De gemeente betaalt dit toch altijd? Die vondsten mag ik niet houden, dan hoef ik er toch ook niet voor te betalen? Ik wil helemaal geen rapport te hebben. Als de gemeente dat wil hebben moeten ze het zelf maar betalen.

Tip 20
Zorg dat je een goede rechtsbijstandsverzekering hebt. Dus in ieder geval geen DAS.
En mocht je toch tegen de lamp lopen, geen zorg! Er wordt vrijwel nooit een boete opgelegd, en zelfs als dat gebeurt, dan is de maximale boete een fractie van het geld dat je intussen bespaard hebt.

Natuurlijk zijn dit allemaal tips die een fatsoenlijk bedrijf niet zal gebruiken. Maar fatsoenlijke bedrijven willen natuurlijk ook besparen op de archeologie. Wil jij op een nette manier besparen op de archeologie, kijk dan eens op www.historalis.nl.